Egbert van Zwan

1975

Display windows #1, ca. 2000, gelatineziverdruk 19x27 cm  
← vorige volgende →
De informaticus Egbert van Zwan fotografeerde in dienst van de wetenschap. Toen bleek dat de computermodellen die hij ontwikkelde niet functioneerden zoals hem voor ogen stond, gaf hij niet alleen informatica op, maar ook fotografie.

Fotografie als wetenschappelijk experiment

Van Zwan begon in 1994 met een studie informatica aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij was vooral geïnteresseerd in artificiële intelligentie en de behandeling van onzekere kennis. Tijdens zijn studie kreeg hij een idee voor een mogelijke toepassing van de methoden die worden gebruikt in dit vakgebied voor de analyse van afbeeldingen. Hij schreef een baanbrekend oppervlakterepresentatie-programma, waarmee hij in 1999 cum laude afstudeerde. Met dit programma kan de waarschijnlijkheid worden vastgesteld van specifieke tweedimensionale afbeeldingen waarin toeval en onzekerheid een rol spelen. Bij toeval moet worden gedacht aan fotografische opnamen omdat er zich altijd onwaarschijnlijke elementen in het beeld bevinden, maar het model kan ook worden gebruikt voor de analyse van bepaalde schilderijen (bijvoorbeeld de ‘action paintings’ van Jackson Pollock). Onzekerheid speelt een rol bij computersimulatie van afbeeldingen waarvoor onvolledige informatie beschikbaar is, bijvoorbeeld samengestelde beelden van misdadigers of uitgestorven dieren.

Tijdens zijn promotieonderzoek, waar hij na zijn afstuderen in 1999 mee aanving, raakte Van Zwan actief geïnteresseerd in het medium fotografie. Hij begon haar geschiedenis te bestuderen, haar theorie en legde een fotoboekenverzameling aan. Met behulp van een zelf geschreven computermodel wilde hij een bijdrage leveren aan de fotografische interpretatie en kritiek door te bewijzen dat het mogelijk is om van een willekeurige foto met mathematische zekerheid iets over de maker en diens intentie te zeggen. Hem stond een programma voor ogen dat een analyse maakt van gescande foto’s en aan de hand daarvan een psychologisch profiel van de fotograaf zou genereren en zijn bedoelingen zou analyseren. Hij bedacht dat hij als test voor dit programma een statistisch relevante hoeveelheid werk nodig had van een fotograaf die foto’s maakt met veel toevallige elementen in het beeld. Hij nam zelf de camera ter hand. Hij maakte foto's in winkelstraten met mensen en etalagepoppen om te zien hoe het programma hierop zou reageren.

Al zijn opnamen scande hij en ontleedde hij met zijn computerprogramma. Initiële resultaten waren bemoedigend. Na analyse van enkele honderden foto’s vormde zich al een profiel waarin Van Zwan zichzelf herkende. Bovendien had het programma bij elke afzonderlijke foto een op het eerste oog niet-triviale output met een rake observatie over de fotograaf. Bij nadere bestudering bleek echter dat de resultaten toch niet geheel consistent waren. Dit bleek vooral uit de resultaten van gelijkende opnamen die zeer kort na elkaar waren genomen, waarbij het ‘commentaar’ soms sterk verschilde. Om deze onvolmaaktheden te overwinnen wijzigde Van Zwan zijn programma op verschillende punten. Een van de eerste verbeteringen was de toevoeging van een zichzelf ontwikkelend onderdeel, een op evolutiestrategie gebaseerd kenmerkidentificatie-element. Hij leek hiermee de juiste weg ingeslagen, maar toch bleven er nog anomalieën in de resultaten zitten. Na talloze verfijningen en evenzoveel niet geheel bevredigende resultaten werd het Van Zwan duidelijk dat de tijd nog niet rijp was voor zijn project. Niet omdat het doel dat hij zich had gesteld, bij iedere willekeurige foto iets zinnigs over de maker te zeggen, op een verkeerde hypothese zou berusten, maar omdat de wiskundige kennis nog niet toereikend was voor een dergelijk model.

Deze constatering had een volledige inzinking tot gevolg waardoor hij, zoals hij zelf zegt, enkele jaren uit de roulatie is geweest. Hij gaf informatica en fotografie op en hij heeft zijn promotieonderzoek, dat afgezien van enkele formaliteiten was afgerond, niet voltooid. Onlangs heeft hij een baan als bibliothecaris aangenomen. Ik heb zijn complete fotocollectie gekocht en daaruit de selectie gemaakt die hier wordt getoond.

Verwante fotografen

Onno Meerdink

bekijk

Sammy Hegontvlug

bekijk